|
Minister Pracy i Polityki Społecznej do Senatora RP (27.10.2006)
Pan
Stanisław Kogut
Senator
Rzeczypospolitej Polskiej
W odpowiedzi na Pana wystąpienie z dnia 9 października 2006 r. w sprawie zmiany zasad finansowania warsztatów terapii zajęciowej poprzez przywrócenie pełnego finansowania kosztów ich działalności ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, pragnę zwrócić uwagę, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, póz. 776, z późn. zm.), od roku 2007 nastąpi jedynie zmniejszenie udziału środków Funduszu w kosztach działalności warsztatów, a nie zmniejszenie finansowania warsztatów jako takie. Zgodnie z art. 68c ust. l w/w ustawy w roku przyszłym maksymalne dofinansowanie ze środków PFRON kosztów działalności, w tym wynikających ze zwiększonej liczby uczestników warsztatu terapii zajęciowej wyniesie 95% tych kosztów, by w roku 2009 i latach następnych osiągnąć poziom 85%.
Celem, jaki przyświecał wprowadzaniu zmian w sposobie finansowania warsztatów ze środków Funduszu, była chęć racjonalizacji sposobu prowadzenia przez te placówki gospodarki finansowej. Wprowadzane zmiany w żadnym wypadku nie zmierzały do zachwiania stabilności warsztatów i obniżenia ich standardu. Nie powinny również stać się przesłanką do utraty przez kogokolwiek prawa do uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych prowadzonych przez warsztat oraz do izolacji społecznej i odrzucenia na margines osób niepełnosprawnych.
Ponieważ zasada współ finansowani a warsztatów przez jednostki samorządu terytorialnego szczebla powiatowego zacznie być realizowana w praktyce dopiero w roku przyszłym, to postulat jej zmiany, oparty przede wszystkim na sygnałach i spostrzeżeniach napływających z warsztatów oraz błędnej interpretacji przepisów ustawy o rehabilitacji w tym zakresie, nie pozwala negatywnie podsumować sposobu funkcjonowania zaproponowanego rozwiązania. Zgodnie z art. lOb ust. 2 ustawy o rehabilitacji, współfinansowanie działalności warsztatów terapii zajęciowej od roku 2007 odbywać się będzie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, w wysokości określonej przepisem art. 68c ust. l pkt ł ustawy o rehabilitacji oraz ze środków samorządu powiatowego, do zadań którego, zgodnie z art. 35a ust. l pkt 8 w/w ustawy, należy dofinansowanie kosztów tworzenia i działania wtz. Obowiązek dofinansowania warsztatu przez powiat nie ma jednak charakteru wyłącznego, ponieważ może zostać ograniczony lub zastąpiony dofinansowaniem pochodzącym z innych źródeł, np. ze środków jednostki prowadzącej warsztat. Ograniczenie lub wyłączenie obowiązku powiatu zależy jednak od decyzji podmiotu zamierzającego podjąć się tego współfinansowania (w ustawie o rehabilitacji określanego mianem innego źródła}, która ma charakter suwerenny. Nieznalezienie innego źródła współfinansowania nie zwalnia powiatu z nałożonego, przepisami ustawy o rehabilitacji, obowiązku finansowego.
Tym samym nie ma w mojej opinii wystarczających przesłanek do dokonywania postulowanej przez Pana Senatora nowelizacji.
Pragnę jednocześnie przypomnieć, iż zasada współfinansowania przedmiotowych kosztów została wprowadzona nowelą do ustawy o rehabilitacji (...) uchwaloną w dniu 20 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 7, póz. 79). Projekt tej nowelizacji uzyskał pozytywną opinię Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, również w zakresie współfinansowania przez samorząd działalności warsztatów terapii zajęciowej. Na przygotowanie się. do powyższych rozwiązań prawnych zarówno same warsztaty terapii zajęciowej, jak i samorządy powiatowe otrzymały pierwotnie dwa lata (2003-2004). Należy zauważyć, że tak długi okres vacatio legis świadczy o przeprowadzeniu bardzo dogłębnej analizy^ skutków, jakie proponowane zmiany mogą wywołać w sferze polityki społecznej państwa.
Protesty organizacji pozarządowych wywołane w dużej mierze stanowiskiem powiatów podważającym obowiązek współfinansowania warsztatów oraz protesty samych powiatów, które nie zabezpieczyły w odpowiednim zakresie środków finansowych na realizacje, nałożonego na nie zadania, legły u podstaw podjęcia przez grupę posłów inicjatywy legislacyjnej, która ostatecznie sformalizowała się w zapisach ustawy z dnia 21 stycznia 2005 r. zmieniającej ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i ustawę o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 44, póz. 422). Przedmiotowa ustawa przesunęła termin wejścia w życie zasady współfinansowania o dwa lata (od 2007 r.) oraz zmieniała proporcję tego współfinansowania zwiększając udział środków PFRON - a więc tym samym zmniejszając konieczność angażowania przez powiaty środków własnych.
Pragnę dodać, że w mojej ocenie wprowadzenie od l lutego 2003 zapisu, że samorząd terytorialny współfinansuje od 2003 r. tworzenie warsztatów terapii zajęciowej, a od 2005 r. również i działalność warsztatów terapii zajęciowej (przesunięte ostatecznie na rok 2007), wynikające z art. 9 wymienionej wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r., jest spójne z ustawą z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1592, z późn. zm.). Art. 4 w ust. l pkt. 5 tej ustawy stanowi bowiem, iż powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie m.in. wspierania osób niepełnosprawnych. Zatem problematyka osób niepełnosprawnych została wpisana w zadania własne powiatów.
Należy także zauważyć, że w związku z procesem decentralizacji nie jest już możliwa, jak też pożądana, realizacja zadań własnych powiatu dotyczących osób niepełnosprawnych wyłącznie w oparciu o jedno źródło finansowania, jakim jest PFRON.
Istnieje konieczność uwzględnienia finansowania tych zadań również z innych źródeł, tj. np. ze środków samorządowych. Nie może być bowiem takiej sytuacji, że samorząd terytorialny:
- podejmuje i realizuje tylko te zadania, na które otrzymał środki Funduszu,
- jest zwolniony z obowiązku wspierania swoich niepełnosprawnych obywateli.
Z mocy ustawy o rehabilitacji (...) wynikają szczegółowe zadania własne powiatu na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym dotyczące warsztatów terapii zajęciowej. Dofinansowanie realizacji tych zadań powiatu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest formą częściowego wsparcia, a nie pokrywaniem w całości kosztów realizacji zadań własnych samorządu terytorialnego. Pogląd taki wyraził Trybunał Konstytucyjny rozpatrując na rozprawie w dniu 28 czerwca 2001 r. (sygn. U 8/00 OTK 2001/5/123), wniosek Rady Miejskiej w Łodzi w sprawie niezgodności z Konstytucją wysokości środków PFRON przeznaczanych na obsługę realizacji zadań nałożonych na powiat w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis na podstawie którego określono wysokość środków przekazywanych na koszt obsługi zadań (niezależnie od tego, czy pokrywaj ą w części czy w całości te koszty) jest zgodny z Konstytucją. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że wszelkie sprawy o charakterze lokalnym i ponadgminnym przekazane ustawowo samorządowi, winny być traktowane jako zadania własne samorządu odpowiedniego poziomu. Dlatego zadania,
0 których mowa w art. 35a, 35b (zadania samorządu wojewódzkiego i powiatowego) w związku z art. 34 ust. la ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych uznane być mogą za zadania własne samorządu powiatowego mimo, że nie ^wykazują one w pełni cech jakie zadaniom własnym są przypisywane. Za takim stanowiskiem przemawia to, iż zadania nałożone na samorząd powiatowy przez wspomnianą ustawę mają na tyle ogólny charakter, że nie wyłącza to możliwości samodzielnego
1 kreatywnego decydowania przez radę powiatu, jej zarząd oraz inne organy wykonawcze o sposobie ich realizowania i finansowania. Tym samym organy powiatu mają prawo kreowania polityki wspierania osób niepełnosprawnych.
Szczególne powinności w stosunku do osób niepełnosprawnych nie mogą spoczywać wyłącznie na organach administracji rządowej, ponieważ każda z tych osób jest też pełnoprawnym członkiem społeczności lokalnej, której władze powinny starać się dbać o dobro wszystkich mieszkańców, a więc również osób niepełnosprawnych
Dlatego wyrażam głębokie przekonanie, że pomimo sygnalizowanych w wystąpieniu Pana Senatora obaw, związanych z wprowadzeniem mechanizmu współfinansowania warsztatów terapii zajęciowej, władze każdego z powiatów na terenie których działają warsztaty, dokonają takiego wyboru, który pozwoli nie tylko zachować, ale także rozwijać dotychczasowy dorobek warsztatów w procesie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych. Sprzyjać temu powinno przekazanie przez Fundusz - w drodze algorytmu - środków na działalność warsztatów z tytułu zobowiązań, w nie zmniejszonej wysokości. Pozwoli to na zweryfikowanie kosztów funkcjonowania tych placówek w przyszłorocznych planach finansowych pod kątem wzrostu kosztów działalności, co może pozytywnie wpłynąć na rozwój warsztatów. Zapisana w ustawie stopniowa zmiana udziału środków PFRON nie oznacza bowiem automatycznego zmniejszenia faktycznych kwot ze środków Funduszu przekazywanych na działalność warsztatów. Od 2007 r. warsztaty mają szansę uzyskania dodatkowych, poza PFRON, źródeł finansowania swojej działalności. Tym samym nie jest zrozumiały protest jednostek prowadzących warsztaty, które zmianę wysokości procentowego udziału środków PFRON mogą wykorzystać na rozwój działalności wtz-ów oraz urealnienie kosztów ich funkcjonowania.
Jednocześnie pragną poinformować Pana Senatora, że w związku z dalszymi pracami nad opracowaniem szczegółów dotyczących projektu Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Ministerstwo zaproponowało wprowadzenie zmian w schemacie C Działania 6.3, polegających na udzieleniu wsparcia w ramach programu bezpośrednio warsztatom terapii zajęciowej m.in. poprzez zakup sprzętu i wyposażenia niezbędnego do realizacji projektów dotyczących warsztatów.
Odnosząc się do poruszonej w wystąpieniu Pana Senatora problematyki "uzawadawiania" uczestników warsztatów, zgadzam się, że jednym z najpoważniejszych problemów jest kwestia stworzenia takich rozwiązań prawno-organizacyjnych, które w sposób zdecydowanie skuteczniejszy umożliwią realizację procesu aktywizacji zawodowej uczestników warsztatów i tym samym stworzą tym osobom szansę wejścia i pozostania na rynku pracy. Wyrażam jednak głębokie przekonanie, że doświadczenia zebrane w trakcie zainicjowanej przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w roku bieżącym, ogólnopolskiej społecznej debaty nad koncepcją docelowego systemu wspierania osób niepełnosprawnych, której Pan Senator był aktywnym uczestnikiem, pozwolą wypracować nowy, przyjazny i skuteczny system wspierania procesu integracji i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, zawierający m.in. rozwiązania ułatwiające realizację procesu rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych.
Sekretarz Stanu
Mirosław Mielniczuk
|
